Podopieczny nie panuje nad emocjami: jak reagować?

Jest przedpołudnie, właśnie gotujesz obiad dla swojego podopiecznego. Wszystko wydaje się być w porządku: opowiadasz seniorowi, co będzie jadł, on uśmiecha się i potakuje. Nagle jego wyraz twarzy zmienia się diametralnie. Usta wykrzywiają się „w podkówkę”, oczy mrużą, a czoło marszczy z irytacji. Wybucha: „Nie chcę, nie lubię pomidorowej!” Jesteś zaskoczona, nie wiesz, jak zareagować. Przecież to jest jego ulubiona zupa. W tej chwili Twoje emocje również dochodzą do głosu, co tylko pogarsza sytuację. Znasz to? Pracujesz jako Opiekunka w Niemczech i chcesz wiedzieć, jak sobie radzić z emocjami seniora? Ten krótki poradnik przygotowaliśmy właśnie z myślą o Tobie. 

Trudności, z którymi mierzy się opiekunka w Niemczech podczas szteli

Zanim przejdziemy do głównego tematu artykułu, poświęćmy chwilę na przyjrzenie się codzienności opiekunki. Nietrudno się zgodzić z tym, że bywa ona pełna napięcia i stresu. Na opiekunce ciąży bowiem odpowiedzialność za zdrowie i życie seniora. Do tego dochodzi zwykłe, ludzkie przemęczenie – opieka w Niemczech to ciężka praca fizyczna. Na szteli często też doskwiera samotność i brak wsparcia na miejscu, a komunikację utrudnia bariera językowa. Zdarza się, że rodzina seniora ma wysokie wymagania, a opiekunka w Niemczech robi wszystko, by im sprostać. Wszystko to sprawia, że obciążenie na zleceniu jest naprawdę duże. Jednak wiele opiekunek wprost mówi, że to trudności emocjonalne są dla nich największym wyzwaniem. Fizyczne obowiązki można zaplanować i uporządkować, natomiast emocje są nieprzewidywalne. Nigdy nie wiadomo, co wywoła kolejną reakcję i jak silna ona będzie. Opiekunka ma też świadomość, że emocje seniora są trudne dla obu stron. Nagłe wybuchy emocjonalne uderzają w potrzebę bezpieczeństwa, szacunku i spokoju, która jest kluczowa dla dobrostanu podopiecznego. W efekcie senior często sam nie rozumie, co się z nim dzieje, a opiekunka czuje się bezradna. 

Dlaczego senior nie panuje nad emocjami? 

Przyczyn takiego stanu może być wiele, a jedną z nich jest starzenie się organizmu. Ten proces wpływa nie tylko na wygląd ciała i na kondycję zdrowotną, ale również na psychikę. Osoba starsza może czuć frustrację, gdyż nie jest już tak samodzielna, jak kiedyś. Może towarzyszyć jej lęk przed chorobą i śmiercią, a także poczucie osamotnienia. Nierzadko pojawia się też żal i gniew związany z uzależnieniem od innych. Innym powodem są choroby przewlekłe, które wywierają duży wpływ na stan psychiczny seniora. Mowa o demencji, chorobie Alzheimera czy Parkinsona, które zaburzają odbiór rzeczywistości. Podopieczny może nie rozpoznawać najbliższych osób, gubić się w znanym otoczeniu, doświadczać urojeń lub halucynacji. Wtedy emocje biorą górę, zwłaszcza gdy inni uważają te reakcje za „przesadzone”. Kolejny czynnik to fizyczny ból, zmęczenie i brak snu. Często to właśnie one stoją za złością „bez powodu”. 

Jak zachowuje się podopieczny, który nie panuje nad emocjami? Najczęściej podnosi głos, wyraża pretensje do opiekunki czy otoczenia, a nawet mówi w obraźliwy sposób. W innej sytuacji może się rozpłakać czy zamknąć w sobie. Najtrudniejszym zachowaniem jest agresja fizyczna – senior może odepchnąć opiekunkę albo nawet próbować ją uderzyć. Osobna kategoria to oskarżenia: podopieczny mówi, że opiekunka coś mu ukradła, mimo że nic takiego nie miało miejsca, odmawia współpracy lub nagle zmienia zdanie. Trudno nie odebrać tego zachowania osobiście, mimo że wynika ono z choroby lub emocjonalnego przeciążenia. 

Sposoby na uspokojenie emocji – Twoich i podopiecznego 

Gdy senior przeżywa trudne emocje, Ty mierzysz się z własnymi – wcale nie łatwiejszymi. Pojawia się złość, bezradność, smutek, a nawet poczucie niesprawiedliwości. Przecież tak poświęcasz się dla podopiecznego, dlaczego on tego nie docenia? Chcesz się bronić, więc podnosisz głos albo wręcz przeciwnie, wycofujesz się. Myślisz sobie: robię wszystko, co w mojej mocy, a i tak jest źle. Te emocje i myśli są zupełnie normalne i nie musisz czuć się winna, że je masz. Możesz jednak wybrać to, jak zareagujesz w odpowiedzi na nie. Jeśli odpowiesz złością na złość, sytuacja zacznie eskalować; jeżeli zachowasz spokój, pomożesz seniorowi się wyciszyć. 

W momencie, gdy podopieczny przestaje panować nad swoimi emocjami, trzeba szczególnie uważać na słowa. Unikaj krytykowania, pouczania czy podważania jego uczuć. Nie mów: „przesadza Pan”, „proszę się uspokoić”, „to nieprawda”. Staraj się też nie podnosić głosu i nie okazywać zniecierpliwienia – podopieczny może poczuć się niezrozumiany i jeszcze bardziej zamknąć się w sobie. Zamiast tego zachowaj spokój i mów łagodnym tonem. Zapewnij seniora, że może wyrazić swoje emocje, wykaż zainteresowanie. Możesz nazwać to, co osoba starsza czuje, np. „Widzę, że jest Pan zdenerwowany”. Gdy napięcie nieco opadnie, możesz zaproponować krótki spacer. Świeże powietrze i ruch pomogą się uspokoić i zmienić nieco perspektywę. 

Jak opiekunka w Niemczech może ułatwić sobie pracę z emocjami? 

Emocji nie da się wyłączyć – są na stałe wpisane w codzienność człowieka. Można je jednak regulować, co pomoże radzić sobie w najtrudniejszych sytuacjach. Kluczem do sukcesu będzie codzienna, spokojna rutyna, która daje seniorowi poczucie bezpieczeństwa. Warto też włączyć do codziennego planu dnia ćwiczenia oddechowe albo medytację. Najlepsza pora na ich przeprowadzenie to poobiednia drzemka lub wieczorny relaks. W ten sposób podopieczny wycisza się po pełnym wrażeń dniu i szybciej zasypia. A jeśli osoba starsza potrzebuje uspokojenia w ciągu dnia? Wtedy doskonałym rozwiązaniem będą zajęcia manualne. Szycie, rysowanie czy układanie puzzli pomaga skupić uwagę i zmniejszyć napięcie emocjonalne. 

Dbanie o emocje seniora jest bardzo ważne również dla Ciebie. Jeżeli podopieczny jest spokojny, Ty możesz odetchnąć i skupić się na codziennej pracy. Z osobą starszą, którą nie „rządzą” emocje, łatwiej się też porozumieć i współpracować. A to pomaga budować spokojną relację opartą na zrozumieniu i cierpliwości. 

Podsumowanie 

Silne emocje to codzienność na szteli. O ile swoimi jesteś w stanie zarządzać, o tyle emocje seniora stanowią kolejne, niełatwe wyzwanie – zwłaszcza jeśli są spotęgowane chorobami i dolegliwościami. Warto więc wiedzieć, jak wyciszyć osobę starszą zarówno w trudniejszych momentach, jak i na co dzień. Mamy nadzieję, że nasz krótki poradnik pomoże Ci w codziennym radzeniu sobie z emocjami podopiecznego. Pamiętaj: Twój spokój udziela się także i jemu. 

 

Źródła: 

[1] Maciej Janowski Międzypokoleniowa nieadekwatność obrazu reakcji emocjonalnej jako potencjalne źródło nieporozumień, [w:] Społeczeństwo i Edukacja. Międzynarodowe Studia Humanistyczne, 2015, nr 1(16), s. 99-105 – https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-1898-0171-year-2015-issue-1_16_-article-46568528-12bb-3df2-8ece-ec072c9a1f07 

[2] Bernarda Bereza, Sylwia Fundowicz Strategie regulacji złości a obraz siebie u osób starszych, [w:] Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 2013, nr 13/4, s. 232–238 – https://psjd.icm.edu.pl/psjd/element/bwmeta1.element.psjd-7a78f688-bd32-4090-bb8a-2685e71285f4