Jak rozmawiać z seniorem, który słabo słyszy?

Niedosłuch u seniorów to częsty problem w pracy w opiece. Niestety, wciąż bagatelizowany i niedoceniany – zwłaszcza jeśli chodzi o jego wpływ na codzienną opiekę. Opiekunka, która współpracuje z niedosłyszącym seniorem, napotyka wiele problemów. Jednym z nich jest codzienna komunikacja. Jak bowiem przekazać ważną informację osobie, która raczej jej nie usłyszy? Dziś sprawdzimy, skąd bierze się niedosłuch u seniorów i nauczymy się rozmawiać z niedosłyszącym podopiecznym.

Niedosłuch u seniorów – przyczyny

Najczęstszą przyczyną pogorszenia słuchu w starszym wieku jest presbyacusis. To medyczna nazwa niedosłuchu starczego – wynikającego z naturalnego starzenia się organizmu. Z czasem komórki słuchowe w uchu wewnętrznym ulegają uszkodzeniu, a w nerwie słuchowym zachodzą nieodwracalne zmiany. W efekcie osoby starsze gorzej słyszą wysokie tony, a mowa innych osób staje się dla nich mniej wyraźna, szczególnie w hałaśliwym otoczeniu. Nie jest to jednak jedyny powód niedosłuchu. Istotną rolę odgrywają tutaj także choroby przewlekłe: nadciśnienie, cukrzyca czy miażdżyca. Wraz z ich rozwojem pogarsza się ukrwienie narządu słuchu, a co za tym idzie, dochodzi do osłabienia receptorów słuchowych. Na rozwój niedosłuchu mają też wpływ przebyte infekcje, głośne środowisko pracy, a także stosowanie niektórych leków o działaniu ototoksycznym. Warto pamiętać, że niedosłuch może rozwijać się stopniowo; łatwo więc przeoczyć pierwsze alarmujące objawy. 

Jak niedosłuch u seniorów wpływa na ich życie? 

Problemy ze słuchem zmieniają życie seniora – i jest to, niestety, zmiana na gorsze. Podopieczny, który do niedawna był duszą towarzystwa, na spotkaniach rodzinnych milknie i cicho zaszywa się w kącie. A gdy opiekunka chce obejrzeć serial i włącza telewizor, ten wręcz „atakuje” ją ilością decybeli. Dlaczego tak się dzieje? Seniorowi, który powoli traci słuch, trudno jest zrozumieć głosy z otoczenia. Spotkania rodzinne to dla niego niewyraźny, bezsensowny szum, a wypowiedzi w telewizji są dziwnie ciche. Radzi sobie z tym więc, jak może. Niestety, z upływem czasu walka z niedosłuchem zamienia się w wycofanie z życia społecznego. Dodatkowo osobie starszej towarzyszy szereg trudnych emocji. Pojawia się przede wszystkim frustracja i zrezygnowanie. Podopieczny przecież tak bardzo chciałby usłyszeć i zrozumieć, co mówi do niego opiekunka! Niestety, nie jest w stanie tego zrobić, a jej wysiłki i jego ciągłe prośby o powtórzenie dodatkowo pogłębiają frustrację obu stron.  

Senior wstydzi się też swojego problemu i nie chce się do niego przyznać z obawy przed oceną. Dlatego woli wycofać się z rozmowy, gdy ta toczy się zbyt szybko – mimo że czuje się pominięty. To rodzi uczucia osamotnienia i wykluczenia z życia społecznego, co z czasem może prowadzić do obniżenia nastroju, a nawet depresji. Częste też jest poczucie bezradności, które objawia się rozdrażnieniem i złością. Otoczenie interpretuje je jako „trudny charakter”, a tymczasem prawda jest zupełnie inna.

Rozmowa opiekunki z seniorem: metody i dobre rady 

Jak komunikować się z niedosłyszącym podopiecznym? Podstawą jest cierpliwość. Być może będziesz musiała kilkukrotnie powtarzać swoją wypowiedź, upraszczać ją i stosować dodatkowe techniki komunikacji. Dostosuj sposób mówienia do możliwości seniora: mów wyraźnie, ale naturalnie; unikaj przesadnego podnoszenia głosu. Pamiętaj: krzyk nie pomoże podopiecznemu zrozumieć Cię lepiej. Często wręcz zniekształca głos, powoduje strach i dyskomfort. Co zatem robić? Używaj krótkich i konkretnych zdań, dbaj, by były jednoznaczne. Między zdaniami rób przerwy, tak, by podopieczny miał czas na ich przetworzenie. Jeżeli czegoś nie zrozumiał, powiedz to innymi słowami. 

Bardzo ważne jest utrzymanie kontaktu wzrokowego. Ustaw się naprzeciwko seniora, tak, by mógł on obserwować Twoją mimikę i ruch ust. Osoby niedosłyszące często czytają słowa z ruchu warg – warto więc im to ułatwić. Dobrze jest też przygotować nieco otoczenie: wyeliminować źródła hałasu i rozpraszacze. W tym celu wyłącz telewizor i zamknij okno, a jeśli w pomieszczeniu jest więcej osób, przejdźcie z seniorem do innego pokoju. Gdy już przekażesz mu komunikat, upewnij się, że dobrze Cię zrozumiał. Zrób to spokojnie i nienachalnie, na przykład przy pomocy pytań otwartych. 

W rozmowie z osobą niedosłyszącą warto stosować komunikację niewerbalną. Mimika twarzy, gesty i postawa ciała uzupełniają przekaz słowny i sprawiają, że staje się bardziej czytelny. Niedosłyszący senior często w sposób zupełnie intuicyjny obserwuje ruchy ust i rąk. Możesz więc wskazywać palcem kierunek albo pokazywać przedmiot rozmowy. Aby zwrócić uwagę seniora, delikatnie dotknij jego ramienia. Jeśli trudno Ci wyjaśnić jakąś kwestię, opisz ją wyraźnie na kartce. 

Codzienne wsparcie dla opiekunki i podopiecznego 

Opieka nad seniorem z niedosłuchem nie jest prosta. Czasami nawet proste czynności okazują się wyzwaniem, gdy podopieczny nie słyszy albo nie rozumie poleceń. Istnieje jednak sporo rozwiązań, które mogą ułatwić Wam obojgu codzienność. Jednym z nich są aparaty słuchowe. Niestety, wiele osób starszych nie ma zaufania do takiego sprzętu i nie chce go używać. Przyczyną bywa wstyd, obawa, że nie poradzą sobie z obsługą urządzenia lub przekonanie, że „przecież nie jest tak źle”. Co możesz zrobić w takiej sytuacji? Zacznij od delikatnego edukowania seniora w kwestii aparatów słuchowych. Pokaż mu korzyści, które osiągnie: łatwiej mu będzie się komunikować z otoczeniem, odzyska samodzielność. Porozmawiaj też o problemie z rodziną podopiecznego. Poproś ich, by również zachęcali go do noszenia aparatu i przekonywali, że to dla jego bezpieczeństwa oraz komfortu. 

Innymi, tymczasowymi rozwiązaniami mogą być telefony z mocniejszym dźwiękiem, ustawienie napisów w telewizji czy zaaranżowanie mieszkania tak, by poprawić jego akustykę.

Podsumowanie 

Osoba z niedosłuchem potrzebuje wsparcia na co dzień. Chce czuć, że jej problem jest rozumiany i akceptowany, a ona sama nie stanowi obciążenia dla nikogo. To duże wyzwanie dla opiekunki – ale można mu sprostać. Jeżeli seniorowi trudno jest zrozumieć wypowiedzi, bądź cierpliwa i wyrozumiała. Reaguj spokojnie, nie podnoś głosu, staraj się wyjaśniać wszystko w prostych słowach. Zachęcaj podopiecznego do uczestniczenia w życiu domowym. Proś go o podejmowanie drobnych decyzji, angażuj w rozmowę. Wizyty rodziny i przyjaciół organizuj w taki sposób, by ten mógł się swobodnie wypowiadać. Czasami oznacza to mniejszą liczbę osób w pomieszczeniu, a czasami spotkania w cztery oczy. 

Rozmowa z seniorem słabosłyszącym wymaga uważności, cierpliwości i elastyczności. Ważne, by zrozumieć przyczynę niedosłuchu – być może można ją leczyć – a także wpływ tej dolegliwości na emocje osoby starszej. Na co dzień warto stosować odpowiednie techniki rozmowy, a także zachęcić seniora do korzystania z aparatu słuchowego. Nie to jest jednak najważniejsze. Dla podopiecznego liczy się przede wszystkim Twoja obecność i podejście. Jeśli traktujesz go z szacunkiem oraz empatią, poczuje się bezpiecznie i pewnie.

 

Źródła: 

[1] https://rep.up.krakow.pl/xmlui/handle/11716/791 

[2] https://gsp.ug.edu.pl/index.php/niepelnosprawnosc/article/view/9250/8231