Opieka nad osobą starszą to zadanie wymagające empatii, cierpliwości i dużej odpowiedzialności. Gdy podopieczny zmaga się z niedosłuchem lub całkowitym brakiem słuchu, codzienna praca opiekunki staje się jeszcze trudniejsza. Musi ona nie tylko zrozumieć potrzeby zdrowotne seniora, ale też mieć na uwadze ograniczające go bariery komunikacyjne, emocjonalne i społeczne. Brak słuchu nie oznacza jedynie trudności w rozmowie – seniorom często towarzyszy poczucie izolacji, zagubienia i zależności od innych. Jak opiekować się podopiecznym, który nie słyszy? Co robić, gdy trudno mu radzić sobie z codziennością? Oto kilka wskazówek dla opiekunek.
Obowiązki opiekunki niesłyszącego seniora
Codzienna praca opiekunki polega na wykonywaniu wielu powtarzających się zadań. Każde z nich ma zapewnić podopiecznemu bezpieczeństwo i zwiększyć komfort jego życia. Opiekunka kontroluje przyjmowanie leków przez seniora, przygotowuje mu posiłki dostosowane do jego potrzeb i stanu zdrowia oraz pomaga w czynnościach higienicznych. Nierzadko również czuwa nad kondycją podopiecznego – zarówno tą fizyczną, jak i psychiczną. To ona zwykle jest w pobliżu i może zareagować na nagłe, niepokojące objawy zdrowotne. Dba też o czystość w otoczeniu seniora, by ten mógł swobodnie i z przyjemnością korzystać ze swojej przestrzeni. Czasami rodzina prosi opiekunkę, by towarzyszyła osobie starszej w wizytach lekarskich i codziennych zajęciach, a także zapewniała jej towarzystwo rówieśników i przyjaciół.
Gdy podopieczny nie słyszy, lista obowiązków opiekunki znacznie się rozszerza. Są to drobne, na pierwszy rzut oka nieznaczące aspekty – a jednak wpływają one na całość opieki. Chodzi tutaj przede wszystkim o komunikację, która wymaga większej precyzji. Każde niedomówienie może prowadzić do nieporozumień, stresu, a nawet zagrożenia zdrowia. Zadaniem opiekunki jest upewnienie się, że senior rozumie polecenia, zna harmonogram dnia oraz wie, kiedy i w jakich dawkach przyjmować leki. Wymaga to świadomego używania gestów, mimiki, pisma lub (jeśli takie jest życzenie podopiecznego) podstaw języka migowego. Warto pamiętać, że osoba niesłysząca nie zarejestruje dźwięków ostrzegawczych, jak dzwonek do drzwi, alarm czujnika dymu albo odgłosy nadchodzącego zagrożenia. Opiekunka powinna więc ustalić z seniorem zbiór sygnałów ruchowych, które będą informować o tym, że dzieje się coś nieoczekiwanego. Brak słuchu często powoduje, że osoba starsza wycofuje się lub czuje niepewnie. Dobrze jest o tym pamiętać i zwracać szczególną uwagę na reakcje emocjonalne podopiecznego.
Najczęstsze błędy opiekunek pracujących z osobami niesłyszącymi
Praca z seniorem niesłyszącym jest nieco inna, niż w przypadku podopiecznego, który słyszy normalnie. Nic więc dziwnego, że opiekunki nieświadomie popełniają błędy, które mogą zaburzać komunikację z podopiecznym. Jednym z najczęstszych błędów jest mówienie do seniora z innego pomieszczenia albo odwracanie głowy podczas rozmowy. Osoba starsza nie jest wtedy w stanie czytać z ruchu warg ani mimiki, przez co trudno jej zrozumieć komunikat. Opiekunki często też mówią za szybko lub zbyt głośno, ufając, że to pomoże – ale w rzeczywistości efekt jest odwrotny.
Kolejny błąd to traktowanie niesłyszącej osoby tak, jakby oprócz deficytu słuchu miała problemy poznawcze. Brak słuchu nie oznacza braku sprawności intelektualnej; takie podejście może skutkować poczuciem upokorzenia i bezradności. Zdarza się również, że opiekunki, zrażone początkowymi trudnościami, całkowicie rezygnują z prób komunikacji. Ograniczają się do wykonywania codziennych obowiązków, zapominając o rozmowie i budowaniu relacji. W rezultacie senior czuje się samotny i niedostrzegany.
Skuteczna komunikacja z niesłyszącym podopiecznym
Jak komunikować się z seniorem, który nie słyszy? Zawsze warto zacząć od cierpliwości i świadomego podejścia. Zanim zaczniesz mówić, zwróć uwagę podopiecznego – lekko dotknij jego ramienia, wejdź w pole widzenia lub zacznij delikatnie gestykulować. Mów wyraźnie, nieco wolniej niż zwykle, ale nie za wolno. Zachowuj spokojny wyraz twarzy i upewnij się, że senior dobrze widzi Twoje usta. Zadbaj o odpowiednie światło, które ułatwi podopiecznemu obserwację Twojej mimiki. Jeżeli słowa nie wystarczą, wspomóż się prostymi gestami. Wykonuj ruchy obrazujące temat rozmowy lub zapisuj słowa albo zdania na kartce. Warto ustalić z seniorem najważniejsze sygnały, które ułatwią Wam współpracę. Będzie to chociażby gest oznaczający ból, potrzebę pomocy, konieczność wizyty w toalecie albo informację o planowanej czynności. Osoba starsza powinna czuć, że jest traktowana z szacunkiem, a jej potrzeby są słyszane – nawet, jeśli fizycznie nie może usłyszeć drugiej osoby.
Jak opiekunka może ułatwić sobie i seniorowi codzienność?
Na początku zadbaj o organizację swojej pracy. Ustal jasny harmonogram dnia, wprowadź czytelne notatki i przygotuj podstawowe komunikaty. Dzięki temu codzienne obowiązki staną się mniej stresujące. Dobrym rozwiązaniem jest umieszczenie w widocznym miejscu tablicy informacyjnej. Wpisz na niej najpotrzebniejsze polecenia, listę leków i godziny wizyt lekarskich. Senior będzie mógł zerkać na tę tablicę, a w razie potrzeby pisać na niej. Odzyska przez to poczucie kontroli nad własnym życiem, a Ty unikniesz nadmiernego powtarzania tych samych informacji. Pomocne okażą się też proste urządzenia wibracyjne lub świetlne, informujące o dzwonku, telefonie czy alarmie. W nagłej sytuacji nie będziesz musiała się martwić o reakcję podopiecznego.
Osoba niesłysząca często doświadcza poczucia izolacji, dlatego jednym z najważniejszych zadań opiekunki jest budowanie atmosfery bezpieczeństwa i zrozumienia. Senior powinien wiedzieć, że mimo swojej niepełnosprawności nadal ma wpływ na swoje życie, a jego zdanie jest szanowane. Warto angażować go w codzienne czynności, dawać możliwość decydowania o drobnych sprawach i dbać o rytm dnia, który zapewnia poczucie stabilności. Zachęcaj też podopiecznego do aktywności fizycznej – spacery i proste ćwiczenia poprawiają zdrowie oraz samopoczucie. Organizuj popołudnia z książką, filmem z napisami, proponuj zajęcia plastyczne. Wprowadź stałe rytuały. Poranna kawa o tej samej porze, spacer w ulubione miejsce czy popołudniowy odpoczynek to drobiazgi, lecz dają seniorowi poczucie stabilności.
Podsumowanie
Opieka nad seniorem niesłyszącym to zadanie wymagające nie tylko wiedzy i doświadczenia, lecz przede wszystkim zrozumienia i świadomości. Brak słuchu zmienia sposób, w jaki osoba starsza funkcjonuje i wpływa na każdą sferę jej życia. Dlatego tak ważne jest, aby opiekunka potrafiła tworzyć atmosferę bezpieczeństwa, spokoju i wzajemnego zaufania. Empatia, uważność, a nade wszystko komunikacja dostosowana do potrzeb sprawiają, że senior czuje się ważny – a to pomaga budować relację. Kluczem do sukcesu jest wprowadzenie praktycznych udogodnień oraz dobrych nawyków. Dzięki nim codzienna opieka staje się mniej obciążająca, a podopieczny może żyć w poczuciu godności i komfortu.
Źródła:
praca w opiece w Niemczech