Opieka nad podopiecznym na wózku inwalidzkim

Codzienna opieka nad seniorem, który porusza się na wózku inwalidzkim, jest zadaniem trudnym, ale jednocześnie niezwykle wartościowym. Wymaga ono od opiekunki cierpliwości, empatii i otwartości. Przydają się też umiejętności praktyczne, które pozwalają zadbać o komfort i bezpieczeństwo podopiecznego. Opieka nad osobą na wózku to praca, w której każdy dzień przynosi nowe sytuacje, czasem zupełnie nieoczekiwane. Dlatego tak ważne jest dobre przygotowanie oraz elastyczne podejście. Jeśli opiekunka otoczy seniora na wózku troską i stworzy mu odpowiednie warunki do funkcjonowania, ten będzie mógł wieść aktywne i spokojne życie. 

Wyzwania i umiejętności przydatne w opiece nad osobą na wózku 

Opiekunka osoby starszej korzystającej z wózka inwalidzkiego staje przed wyzwaniami zarówno natury fizycznej, jak i psychicznej. Warto pamiętać, że senior może mieć ograniczoną sprawność nie tylko nóg, ale też rąk, co wpływa na jego możliwości. Każdy dzień to szereg drobnych czynności, które dla osoby zdrowej są oczywiste, a dla seniora na wózku stanowią barierę. Mowa na przykład o wstawaniu z łóżka, poruszaniu się po domu, korzystaniu z łazienki czy wyjściu na spacer. Do tego dochodzi aspekt emocjonalny – poczucie zależności od drugiej osoby bywa trudne. Opiekunka musi więc wykazywać się wrażliwością i umiejętnością rozmowy. Dodatkowo osoba spędzająca większość czasu w pozycji siedzącej jest narażona na odleżyny, bóle pleców czy problemy krążeniowe. Ważne jest zachowanie czujności i  szybkie reagowanie na niepokojące sygnały. 

Opiekunka zajmująca się seniorem na wózku potrzebuje kilku praktycznych umiejętności, które pozwalają radzić sobie z różnymi sytuacjami. Wiedza o tym, jak bezpiecznie przenieść seniora z łóżka na wózek i odwrotnie, jak pomagać mu w kąpieli czy ubieraniu, a także jak organizować przestrzeń wokół, jest wręcz nieoceniona. Pomocne będą też podstawowe informacje z zakresu rehabilitacji – proste ćwiczenia usprawniające czy rozciągające mogą znacząco poprawić samopoczucie podopiecznego. 

Równie ważne są kompetencje miękkie. Opiekunka musi umieć wysłuchać seniora, zrozumieć jego potrzeby i reagować na emocje. Wiele osób starszych jeżdżących na wózku zmaga się z poczuciem osamotnienia. Obecność życzliwego człowieka i szczera, pogodna rozmowa potrafią tu zdziałać cuda. Jako opiekunka, powinnaś też umieć zachować spokój w sytuacjach stresowych. Nagła awaria wózka czy potrzeba szybkiej reakcji wymagają opanowania i racjonalnego działania. 

Obsługa wózka inwalidzkiego: składanie i jazda w terenie 

Znajomość budowy i obsługi wózka inwalidzkiego to podstawa opieki nad niepełnosprawnym seniorem. Wózek należy regularnie sprawdzać, aby upewnić się, że wszystkie elementy działają prawidłowo. Większość modeli składa się poprzez uniesienie siedziska i złożenie konstrukcji w kierunku środka. Dzięki temu wózek mieści się w bagażniku samochodu i łatwo go przechowywać. Przećwicz składanie kilka razy, aby w nagłych sytuacjach nie musieć mocować się z konstrukcją wózka. Zwróć też uwagę na stan opon (rób to przed każdym wyjściem z podopiecznym z domu). Zbyt niskie ciśnienie sprawia, że wózek ciężko się prowadzi, a zbyt wysokie grozi uszkodzeniem kół. Na bocznej części opony producent podaje optymalne wartości; zazwyczaj między 2,5 a 3,5 bara. Do kontroli ciśnienia możesz użyć zwykłego manometru rowerowego, a oponę napompujesz zwykłą pompką ręczną lub kompresorem. Pamiętaj – sprawne koła gwarantują nie tylko wygodę jazdy, ale przede wszystkim bezpieczeństwo dla seniora. 

Jednym z największych wyzwań opieki nad seniorem na wózku jest pokonywanie schodów i podjazdów. W przypadku schodów pamiętaj o tym, by senior zawsze miał asekurację. Jeśli do pokonania jest więcej niż kilka stopni, dobrze poprosić kogoś o pomoc. Przy wchodzeniu wózek należy ustawić tyłem i wciągać go stopniowo, wykorzystując siłę rąk i stabilną postawę nóg. Przy schodzeniu prowadź wózek przodem, kontrolując prędkość i używając hamulców. Natomiast podjazdy, zwłaszcza strome, wymagają równomiernego tempa i płynnych ruchów. Unikaj gwałtownych pchnięć, które mogłyby wytrącić seniora z równowagi. Warto wcześniej sprawdzić teren – czasami lepiej wybrać dłuższą trasę niż ryzykować bezpieczeństwo podopiecznego. 

Opieka nad seniorem na wózku – jak dbać o jego samodzielność? 

Kluczowym elementem opieki nad osobą starszą jest wspieranie w samodzielności. Także seniorzy, którzy jeżdżą na wózku inwalidzkim, mają do niej pełne prawo. I choć podopieczny będzie wymagał Twojej pomocy w wielu czynnościach, to nie warto wyręczać go we wszystkim. Może to bowiem prowadzić do szybszej utraty sprawności, pogorszenia nastroju, a nawet depresji. Zachęcaj zatem seniora do wykonywania tych czynności, które jest w stanie zrobić sam – nawet, jeśli oznacza to więcej poświęconego czasu. Podopieczny samodzielnie je? Chce co tydzień podlewać kwiaty w mieszkaniu? Seniorka pragnie sama się czesać i robić sobie makijaż? Doskonale! Wspieraj osobę starszą w jej staraniach i bądź cierpliwym towarzyszem. W ten sposób senior poczuje, że ma wpływ na swoje życie i nie jest całkowicie zależny od innych. A to wzmacnia poczucie własnej wartości i motywuje do aktywności. 

Jeśli już o tym mowa – jakie aktywności może podejmować senior poruszający się na wózku inwalidzkim? Doskonałą propozycją są spacery na świeżym powietrzu. Pomogą dotlenić organizm i poprawić samopoczucie. Dodatkowo dobrym pomysłem są ćwiczenia rąk i tułowia, rozciąganie czy lekkie treningi z gumami oporowymi. 

Elementem dbania o samodzielność seniora na wózku jest też urządzenie jego mieszkania. Dom powinien być miejscem, w którym podopieczny czuje się swobodnie i bezpiecznie. Warto więc zacząć od usunięcia przeszkód: progów, kabli, luźnych przedmiotów. Jeśli jest taka możliwość, należy dostosować korytarze i przejścia do szerokości wózka – być może będzie trzeba omówić z rodziną małe przemeblowanie. W kuchni i łazience nieocenione są uchwyty, obniżone blaty oraz szafki umieszczone na wysokości dostępnej z pozycji siedzącej. Warto także zadbać o odpowiednie oświetlenie. Dobra widoczność zmniejsza ryzyko potknięcia czy zahaczenia o przedmiot. 

Podsumowanie. Czy trzeba obawiać się pracy w opiece nad seniorem na wózku? 

Choć opieka nad seniorem na wózku inwalidzkim wiąże się z dużą odpowiedzialnością i wymaga zdobycia konkretnych umiejętności, nie powinna budzić lęku. Wiele czynności, które początkowo wydają się trudne, z czasem staje się naturalnymi odruchami. Najważniejsze jest otwarte podejście, gotowość do nauki i świadomość, że każda chwila poświęcona podopiecznemu ma ogromne znaczenie. 

Opieka nad seniorem na wózku inwalidzkim wymaga odpowiedniego przygotowania, wiedzy i wyrozumiałości. To połączenie troski o codzienne potrzeby z umiejętnością budowania samodzielności i zachęcania do aktywności. Dzięki dobrze urządzonej przestrzeni, sprawnemu wózkowi i cierpliwej obecności opiekunki senior może czuć się bezpiecznie i zachować wysoką jakość życia.  

 

Źródła: 

 [1] Emilia Mikołajewska, Dariusz Mikołajewski Wybrane rozwiązania automatyki i robotyki w wózkach dla niepełnosprawnych, [w:] Postępy Rehabilitacji (1), 11 – 18, 2011 – http://archive.sciendo.com/REHAB/rehab.2011.25.issue-1/rehab-2013-0002/rehab-2013-0002.pdf 

 [2] Zofia Kłapa Podnoszenie i przenoszenie chorego z łóżka na wózek inwalidzki – https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/1dc6b86b-ff2b-4207-8efb-86d9eccdfc22/content 

 [3] Marlena Kilian, Edyta Wolter Wyzwania rehabilitacyjno-opiekuńcze wobec osób w okresie późnej dorosłości [w:] Niepełnosprawność w okresie późnej dorosłości, cz. 1, pod red. Marleny Kilian, Emilii Śmiechowskiej-Petrovskij – https://www.researchgate.net/profile/Dariusz-Jacek-Olszewski-Strzyzowski/publication/348522278_Dzialania_w_zakresie_sportu_rekreacji_oraz_turystyki_realizowane_przez_Osrodki_Pomocy_Spolecznej_w_Polsce_skierowane_do_osob_wykluczonych_-_seniorow_Activities_in_the_field_of_sport_recreation_and_tou/links/6001ffb2a6fdccdcb8589413/Dzialania-w-zakresie-sportu-rekreacji-oraz-turystyki-realizowane-przez-Osrodki-Pomocy-Spolecznej-w-Polsce-skierowane-do-osob-wykluczonych-seniorow-Activities-in-the-field-of-sport-recreation-and-t.pdf