Zespół kruchości u osoby starszej

Społeczeństwo europejskie nieuchronnie się starzeje. Ten trend przybiera na sile i nic nie wskazuje na to, by w najbliższej przyszłości miała zajść jakaś zmiana. W kolejnych latach będziemy więc coraz częściej spotykać się z problemami zdrowotnymi typowymi dla wieku podeszłego. Jednym z nich jest zespół kruchości który przez wiele lat nie bywał rozpoznawany, a nierzadko też bagatelizowany. Objawy mylono z naturalnymi objawami starzenia. Tymczasem zespół kruchości to nie tylko „starcza słabość”, lecz złożony zespół objawów, który znacznie utrudnia seniorom życie. Czym on jest, jak go leczyć i w jaki sposób można mu zapobiegać? 

Czym jest zespół kruchości? 

Zespół kruchości, nazywany również zespołem frailty, to stan zwiększonej podatności organizmu osoby starszej na infekcje, urazy czy nawet niewielkie zmiany w codziennym funkcjonowaniu. Organizm traci zdolność szybkiej adaptacji, a rezerwy fizjologiczne są znacząco ograniczone. W praktyce oznacza to, że nawet drobne problemy zdrowotne mogą prowadzić do gwałtownego pogorszenia ogólnego stanu zdrowia seniora. 

Pierwsze próby systematycznego opisania zespołu kruchości pojawiły się pod koniec XX wieku, jednak przełomowe znaczenie miały badania z początku lat dwutysięcznych. Wtedy to naukowcy zaczęli traktować ów zespół jako odrębny problem kliniczny, a nie nieunikniony element starzenia. Na chwilę obecną publikacji na jego temat jest coraz więcej, ale świadomość społeczna wciąż jeszcze jest niska. Według wielu ludzi zmęczenie, brak sił czy wolniejsze poruszanie się jest po prostu elementem starzenia. Również sami seniorzy uważają, że w ich wieku „tak po prostu jest” i nie poświęcają tym objawom zbyt wielu myśli. Niestety, w rezultacie zaczynają szukać pomocy dopiero wtedy, gdy wydarzy się coś nieoczekiwanego. Nagłe upadki, hospitalizacja czy utrata samodzielności mobilizuje seniora i jego bliskich do szukania źródeł problemów. A wtedy okazuje się, że można było temu zapobiec. 

Przyczyny i objawy zespołu kruchości u seniora 

Zespół kruchości nie ma jednej przyczyny. Na jego rozwój wpływa wiele czynników, takich jak choroby przewlekłe, niedożywienie, brak aktywności fizycznej, zaburzenia hormonalne, stany zapalne czy problemy psychospołeczne. Istotną rolę odgrywa również samotność i obniżony nastrój, które mogą prowadzić do bierności i zaniedbywania zdrowia. Jednak kluczowym czynnikiem jest tutaj podeszły wiek. Wraz z upływem lat naturalnie zmniejsza się masa mięśniowa, gęstość kości oraz wydolność układu krążenia i oddechowego. Spowalnia metabolizm, a regeneracja organizmu trwa dłużej. Choć starzenie się samo w sobie nie jest chorobą, stwarza warunki sprzyjające rozwojowi zespołu kruchości – zwłaszcza gdy senior cierpi na przewlekłe choroby i dolegliwości. 

Objawy zespołu kruchości rozwijają się stopniowo; na początku mogą być bardzo subtelne. Do najczęściej obserwowanych symptomów należą: przewlekłe zmęczenie, spadek siły mięśniowej, wolniejsze tempo chodzenia oraz niezamierzona utrata masy ciała. Osoby starsze często skarżą się na brak energii, trudności w wykonywaniu codziennych czynności i mniejszą odporność na infekcje. Pojawiają się problemy z równowagą, co zwiększa ryzyko upadków, a także pogorszenie koncentracji i pamięci. Z czasem może dojść do ograniczenia samodzielności, w wyniku którego senior będzie potrzebował stałej pomocy. 

Rola opiekunki w leczeniu i zapobieganiu zespołu kruchości 

Zespół kruchości jest stanem złożonym, dlatego podanie jednego leku nie rozwiąże problemu. Do leczenia trzeba więc podejść w sposób całościowy: w pierwszej kolejności przyjrzeć się diecie, wprowadzić bezpieczną aktywność fizyczną, rozpocząć leczenie chorób przewlekłych i zapewnić seniorowi wsparcie psychiczne. Do tak kompleksowej opieki często potrzeba współpracy lekarza, fizjoterapeuty, dietetyka i opiekunki. Niestety, dostępność leczenia bywa ograniczona, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach. Nie wszystkie osoby starsze mogą sobie też pozwolić na korzystanie ze specjalistycznych programów geriatrycznych. Mimo to, przy odpowiednim wsparciu, wiele elementów terapii można realizować w domu. Mowa tu przede wszystkim o profilaktyce. Opiera się ona na utrzymaniu jak najlepszej sprawności fizycznej i psychicznej przez całe życie. Podstawą jest zbilansowana dieta, bogata w białko, witaminy i składniki mineralne. Równie ważne są regularne badania kontrolne oraz aktywne uczestnictwo w życiu społecznym. Opiekunka musi także wiedzieć, jak szybko reagować na pierwsze sygnały pogarszającej się kondycji seniora. 

A jeśli już mowa o kondycji – niebagatelną rolę w zapobieganiu zespołu kruchości odgrywa aktywność fizyczna. Regularny ruch pomaga utrzymać masę mięśniową, poprawia równowagę i koordynację oraz wzmacnia układ krążenia. Nie muszą to być intensywne ćwiczenia; wystarczą spacery, ćwiczenia rozciągające czy proste treningi wzmacniające dostosowane do możliwości seniora. Ruch wpływa pozytywnie nie tylko na kondycję, ale także na samopoczucie. Zmniejsza ryzyko depresji i sprzyja zachowaniu samodzielności na dłużej. 

Jak opiekunka może pomóc choremu seniorowi? 

Choroba taka jak zespół kruchości powoduje, że chory jest coraz bardziej zależny od osób trzecich. Tutaj właśnie zaczyna się rola opiekunki. Jej zadaniem jest wspieranie seniora w utrzymaniu regularnego trybu dnia, pilnowanie zdrowego odżywiania i nawodnienia, a także motywowanie do ruchu. Warto również na co dzień dbać o bezpieczeństwo seniora. Zespół kruchości wzmaga ryzyko upadków i urazów. Dobrze jest więc tak przystosować dom, by ich uniknąć – zabezpieczyć luźne kable, zwinąć dywany i chodniki, zlikwidować progi. Najistotniejsze jest jednak zapewnienie wsparcia emocjonalnego. Cierpliwość, empatia i uważność na potrzeby podopiecznego sprawiają, że ten czuje się bardziej pewny siebie i mniej bezradny. 

Podsumowanie 

Zespół kruchości to problem, który w wielu przypadkach wciąż pozostaje nierozpoznany. Często to sam senior bagatelizuje objawy, mimo że mają wpływ na jego codzienny komfort. Rozwiązaniem jest tu cicha i empatyczna obecność opiekunki, która zwróci uwagę na niepokojące symptomy i pomoże podopiecznemu radzić sobie z chorobą. Podeszły wiek wcale nie musi oznaczać utraty kontroli nad własnym życiem. Świadomy, zdrowy tryb życia oraz wsparcie opiekunki pomogą seniorowi zachować sprawność i samodzielność na długie lata. 

 

Źródła: 

[1] Magdalena Sacha , Jerzy Sacha Zespół kruchości – podejście jedno- i wielowymiarowe, GERIATRIA 2017; 11: 290-293 – https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2018/04/Geriatria_4_8.pdf 

[2] Laura Piejko, Agnieszka Nawrat-Szołtysik Zespół kruchości – wyzwanie w starzejącym się społeczeństwie, Hygeia Public Health 2016, 51(4): 329-334 – http://www.h-ph.pl/pdf/hyg-2016/hyg-2016-4-329.pdf