Komunikacja z osobą z demencją

Rozmowa z osobą chorą na demencję przypomina nieco… wędkowanie. Zadajesz jakieś pytanie, po czym cierpliwie czekasz na odpowiedź. Czy w oczach podopiecznego pojawi się zrozumienie i z chęcią podejmie temat? A może na próżno będzie próbował przypomnieć sobie, o czym mowa? Wspomnienia i myśli są tutaj jak ryby – im bardziej senior chce je pochwycić, tym szybciej umykają, pozostawiając pustkę i frustrację. Osoba, która kiedyś uwielbiała dyskutować i żartować, a daty urodzin bliskich pamiętała doskonale, teraz czuje się zagubiona we własnym życiu. I chociaż tego procesu nie da się odwrócić, można pomóc seniorowi na nowo poczuć się pewnie. Tutaj zaczyna się rola opiekunki osób starszych – czyli Twoja. 

Jak rozmawiać z osobą chorą? Najpierw zadbaj o otoczenie 

Dialog z chorym na demencję staje się trudniejszy, gdy wokół jest pełno bodźców. Zanim zaczniesz rozmowę, wyeliminuj rozpraszacze. Wyłącz telewizor i radio, a jeśli w pomieszczeniu jest sporo osób, idźcie w spokojniejsze miejsce. W miarę możliwości wycisz pokój. Stań na wprost seniora, podejdź do niego i usiądź, tak, by cały czas Cię widział. Nie podchodź od tyłu, gdyż Twoje nagłe pojawienie się może go przestraszyć. Spokojnie zawołaj podopiecznego po imieniu – zwrócisz na siebie jego uwagę. Pamiętaj o wyrazie twarzy, tonie głosu i postawie ciała. Twój rozmówca wyczuje, że jesteś spięta, nawet jeśli starasz się mówić spokojnie i łagodnie. 

Używaj prostego języka. Buduj komunikaty, które podopieczny zrozumie, ale unikaj traktowania go jak dziecka. Skup się na tym, co masz przekazać – konkretne, krótkie zdanie zadziała idealnie. Nie zagłębiaj się w wyjaśnienia, nie opisuj całego dnia i Waszych planów. Wystarczy, że powiesz: „Teraz zje Pani obiad. Potem czas na drzemkę”. Do kolejnych punktów programu przejdziesz później. 

Dbaj też o ton i głośność wypowiedzi. Jeśli osoba starsza dobrze słyszy, nie musisz krzyczeć. Krzyk nie pozwoli seniorowi lepiej zrozumieć, czego od niego chcesz. Może za to wywołać strach lub poczucie niesprawiedliwości. Mów spokojnie, wyraźnie i trochę wolniej niż na co dzień. Po zadaniu pytania poczekaj chwilę dłużej niż zwykle. Pamiętaj, że chory może potrzebować nieco więcej czasu, by przetworzyć komunikat i odpowiedzieć. Nie przerywaj w połowie zdania i nie kończ wypowiedzi za podopiecznego. Uważaj też na tak zwane odpytywanie. Chodzi o zdania typu: „Pamięta Pan, kto był tutaj rano?” „Ale jak to, przecież Pan już jadł, nie przypomina Pan sobie?” Takie pytania często zwiększają napięcie, zamiast je redukować. Zastąp je opisami rzeczywistości. Powiedz: „Cudownie, że Pana córka Anna nas dziś odwiedziła. Jutro też przyjdzie” albo „Zjedliśmy już obiad, była Pana ulubiona pieczeń. Na podwieczorek będzie sałatka – z jakich owoców ją zrobić?”

Demencja u seniora, czyli te same pytania i „dziury” w pamięci 

Osoba z demencją może po kilka lub nawet kilkanaście razy powtarzać te same pytania. Powód jest prosty: nie pamięta, że już je zadała. To wywołuje frustrację obu stron, zwłaszcza gdy pytania wybrzmiewają co kilkanaście minut. Czasami przyczyny nieustannego wypytywania leżą też głębiej: może to być niepewność, lęk czy brak poczucia bezpieczeństwa. Senior nieustannie pyta o godzinę, gdyż wie, że miało wydarzyć się coś ważnego i nie chce tego przegapić. Pyta, czy wracacie do domu, ponieważ chce znów poczuć się bezpiecznie, a otoczenie, w którym teraz jest, wygląda dla niego obco. Zamiast więc denerwować się na podopiecznego, spróbuj wziąć kilka głębokich wdechów, a następnie go uspokoić. Podaj mu godzinę i zapewnij, że jesteś obok i też śledzisz zegarek. Weź na spacer coś, co przypomni seniorowi o domu: jego ulubiony koc, maskotkę od wnuka. To pomoże osobie starszej wrócić do równowagi. 

Jednym z objawów demencji jest zapominanie słów. Chory doskonale wie, co chce powiedzieć, ale nie znajduje odpowiedniego wyrazu. Nóż nazywa „tym do krojenia” albo myli pojęcia, mówiąc o nim „widelec”. W takiej sytuacji łatwo odruchowo poprawiać seniora – ale lepiej tego nie robić. Obserwuj za to, gdzie wędruje jego wzrok i jakie gesty wykonuje dłońmi. Jeśli podopieczny patrzy na kubek i mówi „chcę się napić tego zimnego”, zapytaj, czy chodzi o wodę. Jeżeli nie, nie zasypuj go gradem domysłów, ale podaj dwie inne możliwości. Zawsze dobrze jest też wziąć część winy na siebie: „No widzi Pan, nie zrozumiałam, co chciał mi Pan powiedzieć. Spróbujmy jeszcze raz”. 

Trudności w opiece nad seniorem z demencją 

Demencja to choroba, która stopniowo odbiera wspomnienia – zaczynając od najnowszych. Seniorowi może się wydawać, że jest młodszy niż w rzeczywistości, że obok niego są osoby, które już od lat nie żyją. Może twierdzić, że musi iść do pracy, chociaż od lat jest na emeryturze. Może chcieć odwiedzić mamę lub babcię. Jak reagować w takich sytuacjach? Nie poprawiaj i nie wyjaśniaj niczego na siłę. Pamiętaj: podopieczny jest przekonany, że rzeczywistość wygląda tak, jak on ją widzi. Nagła informacja „Pani mama nie żyje” może wywołać szok. Lepiej powiedzieć”: „To normalne, że Pani za nią tęskni. Była dla Pani ważna”. Następnie delikatnie odwróć uwagę osoby starszej. W ten sposób nazwiesz emocję, ale nie potwierdzisz nieprawdziwego przekonania seniora. 

Codzienność z osobą z demencją bywa trudna. Nawet zwykłe sytuacje, takie jak ubieranie czy jedzenie, mogą rodzić napięcia i nieporozumienia. Jak ich uniknąć? Stosuj proste komunikaty i mów seniorowi, co zamierzasz zrobić. Skupiaj się na konkretach, np. założeniu butów, zjedzeniu zupy. Unikaj wymieniania całej listy zadań, a zamiast tego prowadź podopiecznego krok po kroku przez każdy punkt. Uprzedzaj też o dotyku. Osoba z demencją może nie rozumieć, dlaczego nagle chwytasz ją za rękę albo gdzieś prowadzisz. Pamiętaj, że opór często nie oznacza niechęci do współpracy. Zwykle jest to oznaka strachu, bólu, wstydu albo niezrozumienia sytuacji. Jeśli senior nie chce czegoś zrobić, zarządź krótką przerwę. Nie naciskaj, ale staraj się zrozumieć, co podopieczny może czuć. 

Podsumowanie 

Rozmowa z seniorem chorym na demencję to wyzwanie. Wyzwanie, któremu opiekunka codziennie musi stawiać czoła z uśmiechem, spokojem i nierzadko zapominając o sobie. Nic więc dziwnego, że często czujesz się przytłoczona, zmęczona i bezradna. Co więcej – masz do tego prawo. Ważne jednak, byś umiała rozpoznać moment, w którym Twoje emocje zaczynają przejmować kontrolę. Jeśli czujesz, że zaraz powiesz coś nieprzemyślanego i raniącego, lepiej na moment wyjść do innego pokoju. Krótka przerwa i kilka spokojnych oddechów pomogą Ci wrócić do równowagi. 

A jak z sukcesem rozmawiać z osobą z demencją? Kluczem jest zmiana celu rozmowy. Kiedy przestajesz oczekiwać perfekcji, idealnej pamięci i znajomości faktów, wszystko staje się łatwiejsze. Warto skupić się na tym, by dać choremu poczucie zrozumienia i bezpieczeństwa. Dzięki Twojemu podejściu nie będzie musiał już walczyć z własnym umysłem; a jeśli w jakiś sposób się zagubi, będzie wiedział, że mu pomożesz. 

 

Źródła: 

[1] https://www.publichealth.hscni.net/sites/default/files/Communicating%20effectively%20with%20a%20person%20living%20with%20a%20dementia_POLISH.pdf 

[2] https://zaburzeniapamieci.pl/wsparcie/jak-rozmawiac-z-chorym-na-demencje/